Verslag Netwerkbijeenkomst: Welke bril zet jij op?

Welke bril zet jij op als je naar vrijwilligerswerk kijkt? Die vraag stond centraal tijdens de bijeenkomst Welke bril zet jij op? Perspectieven op vrijwilligerswerk, die wij op 6 oktober organiseerde bij Mooie Boules West. Zo’n 60 vrijwilligerscoördinatoren uit Amsterdam en omgeving kwamen samen om ervaringen uit te wisselen, nieuwe perspectieven te ontdekken en met elkaar te onderzoeken hoe vrijwilligerswerk aantrekkelijk en relevant blijft in een veranderende samenleving. Dat leverde een frisse blik en een gezellige ochtend op.

Begin bij de mens

Onder begeleiding van Willem-Jan de Gast, auteur van Werken met vrijwilligers, keken de deelnemers naar verschillende manieren om naar vrijwilligerswerk te kijken. Een belangrijk uitgangspunt: begin niet bij de vacature of de taak die gedaan moet worden, maar bij de persoon. Wat brengt iemand mee? Wat wil iemand leren? Waar krijgt iemand energie van? En hoeveel tijd en ruimte heeft iemand? Wanneer talenten, motivatie en mogelijkheden serieus worden genomen, ontstaat er ruimte voor betrokkenheid. Soms past iemand niet bij een bepaalde organisatie of taak. Ook dan hoeft het gesprek niet te stoppen: misschien is er ergens anders binnen of buiten de organisatie een plek die beter aansluit.

Vier brillen op vrijwilligerswerk

Willem-Jan de Gast liet zien dat we vrijwilligerswerk vanuit verschillende perspectieven kunnen bekijken. Vanuit een markteconomische bril ligt de nadruk al snel op de vrijwilliger als onbetaalde medewerker. Vanuit een sociaalpsychologische bril staat motivatie centraal, maar bestaat het risico dat vrijwilligers te veel worden ontzorgd. De activistische bril ziet vrijwilligers juist als mensen die zelf initiatief nemen en verandering in gang zetten. En vanuit een ecologische of systemische bril gaat het om de beweging van energie, kennis, ideeën en netwerken tussen mensen en organisaties. Geen van deze perspectieven is goed of fout. Juist het bewust wisselen van bril kan helpen om nieuwe mogelijkheden te zien.

Wat is de waarde van vrijwilligerswerk?

Een van de interessantste gesprekken ging over de waarde van vrijwilligerswerk. Wanneer wordt een vrijwilliger eigenlijk een goedkope kracht? En wat onderscheidt vrijwillige inzet van het werk van een beroepskracht? Die vragen zijn niet altijd eenvoudig te beantwoorden. Wel werd duidelijk dat de waarde van vrijwilligerswerk verder gaat dan het aantal uren of taken dat iemand uitvoert. Vrijwilligerswerk kan bijdragen aan verbinding, ontwikkeling, zingeving en betrokkenheid bij de samenleving. Die waarde is er voor degene die zich inzet én voor de mensen en organisaties die daarvan profiteren. Dat vraagt ook iets van organisaties. Niet alleen kijken naar wat er gedaan moet worden, maar ruimte maken voor wat vrijwilligers zelf meebrengen.

Van organisatie naar ecosysteem

Vrijwilligerswerk speelt zich bovendien niet af binnen de muren van één organisatie. Organisaties zijn onderdeel van een groter netwerk van buurtinitiatieven, bedrijven, scholen, maatschappelijke organisaties en andere partners. Door die verbindingen bewuster te benutten, kunnen nieuwe vormen van vrijwillige inzet ontstaan. Misschien ligt de sleutel voor een bepaald vraagstuk wel bij een partner waar je nog nooit aan had gedacht. Of ontstaat er nieuwe energie wanneer organisaties samen een obstakel aanpakken. Daarom is het waardevol om niet alleen te vragen: wat hebben wij nodig? maar ook: wie kennen we, wat kunnen we delen en wat kunnen we samen mogelijk maken?

Een paar inzichten om mee te nemen

Uit de gesprekken kwamen verschillende inzichten naar voren:

• Begin bij de mens. Kijk naar talenten, motivatie, interesses en mogelijkheden, niet alleen naar de taak.
• Een andere doelgroep vraagt soms om een andere benadering. Wat werkt voor de ene groep vrijwilligers, hoeft niet vanzelfsprekend te werken voor de andere.
• Maak talenten zichtbaar. Geef vrijwilligers ruimte om niet alleen te doen wat gevraagd wordt, maar ook te delen wat zij zelf kunnen en willen bijdragen.
• Werk met verschillende kringen. Initiatiefnemers, actieve vrijwilligers, sympathisanten en gebruikers hebben ieder hun eigen drijfveren en vragen.
• Laat ruimte voor het onverwachte. Vrijwillige energie kan ontstaan via korte vormen van inzet, snuffelstages, nieuwe samenwerkingen of een onverwachte ontmoeting.
• Zoek elkaar op. Vrijwilligerscoördinatoren lopen vaak tegen dezelfde vraagstukken aan. Door die samen te agenderen, kunnen we meer bereiken.

Een nieuwe bril opent nieuwe mogelijkheden

De kern van de bijeenkomst: aantrekkelijk vrijwilligerswerk begint met aandacht voor de mens, wordt sterker wanneer we bewust vanuit meerdere perspectieven kijken en krijgt meer ruimte wanneer organisaties over hun eigen grenzen heen samenwerken. Een andere bril opzetten kan in het begin even wennen zijn. Maar soms zie je daardoor precies wat je eerder niet zag.

Dank aan Willem-Jan de Gast voor de inspiratie en aan alle deelnemers voor de open gesprekken en voorbeelden uit de praktijk. En natuurlijk aan Mooie Boules West voor de fijne plek!